Uruhimbi Rwarigaruriwe: Uko Abayobozi b'Amadini mu Rwanda Bahisemo FPR Kuruta Imana

Hari impinduka ihangayikishije imaze kugaragara mu buzima bw'amadini mu Rwanda. Inzego z'amadini, zari zifite inshingano zo kurengera abanyantege nke no kuvugisha ukuri imbere y'ubutegetsi, zisa n'izahisemo kugirana ubufatanye bucecetse n'ishyaka riri ku butegetsi, FPR. Kuva mu nzego nkuru za Kiliziya Gatolika kugeza mu madini akomeye y'Abaporotesitanti nka ADEPR, ibimenyetso bigenda byiyongera bigaragaza ko abayobozi bakomeye b'amadini bashyize imbere kurengera inyungu zabo za politiki no kugendera ku murongo wa Leta, aho gushyira imbere inshingano bahawe n'Imana.

CARDINAL KAMBANDA: KWIBUKA IBYATORANYIJWE NO GUCECEKA GUFITE INTEGO

Cardinal Antoine Kambanda aherutse kuvuga ko u Rwanda rumaze imyaka 30 nta muntu wicwa cyangwa ngo asenyerwe inzu. Iyi mvugo yirengagiza ukuri kwagiye kugaragazwa n'ibibera ku butaka, kandi igasa cyane n'imvugo isanzwe ikoreshwa n'ubutegetsi.

GUCECEKA KU RUPFU RWA KIZITO MIHIGO

Igihe Kizito Mihigo, umuhanzi wakunzwe cyane mu ndirimbo z'Imana muri Kiliziya Gatolika akaba yari yaranabaye umuseminari, yapfaga mu buryo buteye amakenga ari muri kasho ya Polisi muri Gashyantare 2020, Cardinal Kambanda n'ubuyobozi bwa Kiliziya Gatolika baracecetse. Nubwo imiryango mpuzamahanga iharanira uburenganzira bwa muntu yagaragaje impungenge z'uko urwo rupfu rushobora kuba rwarimo uburiganya, Kiliziya ntiyigeze isaba ku mugaragaro ko habaho iperereza cyangwa ko ababifitemo uruhare babazwa inshingano.

ABEPISIKOPI BA GAKURAZO BATERERANYWE

Nyuma y'imyaka myinshi kuva ku byago byo mu 1994, haracyagaragara icyuho gikomeye mu buryo inzego nkuru za Kiliziya Gatolika zidashyira imbaraga mu gusaba ko abepisikopi n'abapadiri ba Kiliziya bishwe n'ingabo z'Inkotanyi i Gakurazo bashyingurwa mu cyubahiro gikwiye kandi mu buryo bugaragara. Kuba ubuyobozi bwa Kiliziya budahagurukira ku mugaragaro kurengera urwibutso rwabo bituma Leta ikingirwa isuzumwa rikomeye ku mateka yayo.

GUCURUZA UKWEMERA

Uku kwiyegereza ubutegetsi ntikugarukira kuri Kiliziya Gatolika gusa. Hagiye havugwa amakuru y'uko abayobozi b'Abayisilamu bashyizwe mu biganiro bibakumira kandi bibagoye na FPR, kugira ngo babashe gukomeza kugira uburenganzira bwo gutambutsa umuhamagaro gakondo w'isengesho rya mu gitondo, uzwi nka adhan. Ibi bigaragaza uburyo Leta ifite igitutu gikomeye ku buryo bwose bw'imyemerere igaragarira mu ruhame.

GUSIBA URUHARE RW'IMANA: "MWAROKOWE N'INKOTANYI, SI IMANA"

Umurongo wa Leta wo gushyira inkuru yayo hejuru y'imyemerere y'idini ugaragazwa ku mugaragaro n'abayobozi bakuru bayo. Jean-Damascène Bizimana, Minisitiri w'Ubumwe bw'Abanyarwanda n'Inshingano Mboneragihugu, yagiye avuga kenshi mu mbwirwaruhame ko abarokotse jenoside bakwiye kureka kuvuga ko barokowe n'Imana. Ahubwo abasaba kuvuga ko barokowe gusa n'ingabo za FPR-Inkotanyi.

Iyi mvugo si igitekerezo cy'umuntu umwe gusa. Umukada mukuru wa FPR, Tito Rutaremara, na we yagarutse kuri iyo mvugo, ashimangira ibyo abanenga ubutegetsi bafata nk'umugambi wa politiki ugamije gusimbuza gushimira Imana ubudahemuka busesuye ku ishyaka riri ku butegetsi.

PACIS TV NO GUPFUKIRANA IHOHOTERWA RY'UBURENGANZIRA BWA MUNTU

Ahari igihamya gikomeye kurusha ibindi cy'ubu bufatanye hagati ya Kiliziya na Leta kigaragarira kuri Pacis TV, umuyoboro w'itangazamakuru wa Kiliziya Gatolika mu Rwanda. Aho kuba ijwi rihagararira indangagaciro za gikristu, uyu muyoboro wagiye uha urubuga abantu bakomeye mu nzego za Leta kugira ngo basobanure cyangwa barengere politiki za Leta zivugwaho kutubahiriza uburenganzira bwa muntu.

Muri imwe muri gahunda zatambutse kuri YouTube, Kiliziya yahaye urubuga Emma Claudine Ntirenganya, umuntu uzwi mu itangazamakuru akaba n'umuvugizi w'Umujyi wa Kigali.

Muri icyo kiganiro, Ntirenganya yarengereye ikoreshwa ry'ibigo by'inzibacyuho bitavugwaho rumwe kandi bidafite imikorere igaragara mu buryo bwemewe, bizwi cyane ku izina rya "Kwa Kabuga." Ibisobanuro yatanze byatesheje agaciro impungenge z'uburenganzira bwa muntu zigaragazwa ku mibereho itesha agaciro abantu bafungirwayo, aho abahajyanwa babuzwa bimwe mu byo umuntu akenera mu buzima bwa buri munsi.

Nk'uko raporo nyinshi z'imiryango iharanira uburenganzira bwa muntu n'ubuhamya bw'abahoze bafungiwe muri ibyo bigo zibigaragaza, ukuri kw'ibihabera kunyuranye cyane n'inkuru itangwa n'ubutegetsi. Havugwa gufunga abantu uko bishakiye, kubabuza kugera ku bwiherero uko bikwiye, kudaha abagore ibikoresho by'isuku bakeneye mu gihe cy'imihango, ndetse n'imibereho ikuraho icyubahiro cya muntu mu buryo bukabije.

Raporo zivuga ko abagore bafungiwe muri ibyo bigo babuzwa kwisukura uko bikwiye mu gihe bari mu mihango, kandi bakemererwa kujya ku bwiherero rimwe gusa ku munsi. Muri icyo kiganiro, igitekerezo cya "umubiri wanjye, uburenganzira bwanjye" cyateshejwe agaciro ku mugaragaro, bigaragaza uburyo umuyoboro w'itangazamakuru ushyigikiwe na Kiliziya ukoreshwa mu gusobanura no kurengera ibikorwa bikuraho icyubahiro cya muntu.

ITORERO ADEPR: GUSHYIRA IMVUGO YA LETA HEJURU Y'UBUTUMWA BWIZA.

Ukugendera ku murongo wa Leta kw'inzego z'amadini kugaragara no mu madini y'Abaporotesitanti. Ku wa 6 Kamena 2026, mu gikorwa cyo kwibuka cyabereye kuri GS Matyazo mu Karere ka Huye, Pasiteri Théogène Twagirayezu, ushinzwe ubumwe n'ubudaheranwa muri ADEPR, yahaye amabwiriza ataziguye amakwaya n'abahanzi bahimba indirimbo zo muri iryo torero.

Twagirayezu yategetse ku mugaragaro amakwaya yose kureka gukoresha imvugo zidasobanutse cyangwa zishingiye gusa ku butumwa bw'umwuka mu ndirimbo zabo. Yabasabye kuririmba ku mugaragaro, mu buryo bweruye kandi bwumvikana, ku "Jenoside yakorewe Abatutsi" nk'uko biteganywa n'umurongo wa Leta, aho kwibanda gusa ku butumwa rusange bwo guhumuriza, umusaraba, cyangwa akababaro.

Nubwo kubungabunga ukuri kw'amateka ari ingenzi, gutegeka amakwaya y'idini gukoresha byanze bikunze amagambo yemejwe na Leta bihindura kuramya Imana igikoresho cyo gutambutsa ubutumwa bwa politiki. Iyo amakwaya abwirwa amagambo agomba "kwatura" ari ku ruhimbi, umurongo utandukanya gusingiza Imana no gukorera ubutegetsi urazimira burundu.

IKIMENYETSO GITEYE INKEKE

Iyo Cardinal Kambanda acecetse ku rupfu rw'abayoboke ba Kiliziya ye, iyo itangazamakuru rya Kiliziya rirengera uburyo abagore bafunzwe babuzwa isuku y'ibanze, kandi iyo abapasiteri bategeka amakwaya yabo kuririmba imvugo za Leta, Kiliziya iba ihagaritse kuba ubuhungiro.

Inzego z'amadini mu Rwanda ziri mu kibazo gikomeye cy'imyitwarire n'indangagaciro, aho bigaragara ko zimaze guhindura uruhimbi rwazo indangururamajwi ya FPR. Inzego zigeze kuvuga ko zifite inshingano ntagatifu zo kurengera ukuri, icyubahiro cya muntu n'ubutabera, zirushaho gushinjwa guha ubutegetsi igikingira cy'imyitwarire myiza. Ku banenga ubutegetsi, ikibazo ntikikiri ukumenya niba amadini afitanye umubano na Leta, ahubwo ni ukumenya niba uwo mubano waramaze kuba hafi cyane ku buryo ukwemera ubwako gushyirwa munsi y'ubudahemuka bwa politiki.

Mu gihe iyi mpaka ikomeje, abayoboke benshi b'amadini basigaye bibaza ikibazo cy'ingenzi: igihe abanyantege nke bakeneye ijwi ribavugira, n'abakandamijwe bashaka ubuhungiro, abayobozi b'amadini mu Rwanda bazahagararana n'Imana, cyangwa bazahagararana n'ubutegetsi?