Inkunga Dufashe kubaka BADRAMA TV Intego: $1,000,000
Byihuta

Igenzura ry'ukuri

Isuzuma rishingiye ku bimenyetso

Igenzura ry'ukuri

Gusuzuma ibyavuzwe, ibitangazwa, amakuru y’imbuga n’amakuru y’imitere ibikomere ukurikije ibipimo by’itangazamakuru.

BADRAMA TV ikurikirana amakuru y’ikinyoma, ibyavuzwe mu by’ob politik, amakuru y’umutekano w’akarere, n’ibyo imbuga zikoraho mu Rwanda, DRC, Great Lakes, n’Afurika.

Ubushakashatsi gusa • Isuzuma ry’itangazamakuru rikenewe

Tuvugurura ibinyoma bya FPR — imibare ya Gacaca n’abahamijwe Jenoside

Imibare FPR itangaza ku Gacaca n’Jenoside irimo guhuza ibyiciro by’ibyaha, imanza, n’abantu ku giti cyabo — bityo itanga ishusho y’ibinyoma. Aya makuru akurikira impande zitatu: icyavuzwe, ukuri, n’insobanuro.

site.fact_check_bulletin.mobile_scroll_hint

# Ibyavuzwe Icyemezo Ukuri Inkomoko
1

Gacaca Category 1

“53,426 bari barakatiwe kwicwa.”

By'ikinyoma

Si byo uko babivuga. Umubare wa 53,426 werekana abantu Gacaca yahamije ibyaha muri Category 1. Guhamwa n’icyaha si ukuba umuntu yakatiwe urupfu cyangwa ngo abe ari kuri death row.

National Service of Gacaca Jurisdictions (2012): Category 1 = 53,426 bahamwe n’icyaha.

2

Death penalty

“Iyo death penalty idakurwaho, 53,426 bari kwicwa.”

By'ikinyoma

Ibi ni ikinyoma. U Rwanda rwakuyeho igihano cyo kwicwa ku wa 25 Nyakanga 2007. Ariko icyo gihe, abari kuri death row bari 600, si 53,426.

Amnesty International, “Rwanda: Abolition of the Death Penalty” (2007): abari kuri death row bari 600; ibyicwa bya nyuma byabaye mu 1998.

3

Gacaca Category 2

“361,590 ni abo icyaha cyafashe.”

Bisaba ibisobanuro

Ntibisobanuye byose. Umubare wa 361,590 werekana gusa abahamijwe ibyaha muri Category 2. Category 1 na Category 2 hamwe: 53,426 + 361,590 = 415,016. Ariko uwo mubare ni official Gacaca category outcomes; si ukuvuga “abantu unique bose” cyangwa “abishe bose.”

Nyseth Brehm, Uggen & Gasanabo (2014), bishingiye kuri Gacaca official data 2012: Category 2 = 361,590 bahamwe n’icyaha.

4

Gusobanura imibare

“Iyo wongeyeho abasahuye, bose hamwe ni 2,096,664.”

By'ikinyoma

Ikinyoma cya FPR. Inkiko za Gacaca zaciye imanza zose hamwe 1,958,634. Total y’abahamijwe icyaha cyangwa abategetswe gutanga indishyi mu byiciro byose ni 1,681,648. Bityo 2,096,664 ni ikinyoma cya FPR.

Gacaca official data 2012 (Nyseth Brehm, Uggen & Gasanabo 2014): total cases = 1,958,634; total guilty/reparations = 1,681,648.

5

Category 3

“Abasahuye na bo babarwa nk’abari mu byaha byo kwicwa.”

By'ikinyoma

Oya. Category 3 yari igizwe cyane cyane n’ibyaha byo gusahura no kwangiza imitungo. Abenshi bo muri iki cyiciro bategetswe indishyi; ntabwo ari icyiciro cy’abagombaga guhanishwa ibindi bihano.

Gacaca official data 2012: Category 3 = property crimes / reparations.

6

Imanza vs abantu

“Gacaca yerekanye ko abantu barenga miliyoni 1.6 bakoze Jenoside.”

Birapfobya

Twitandukanye hagati ya “cases” n’“abantu ku giti cyabo.” Imibare ya 1,958,634 ni iy’imanza/cases, si iy’abantu ku giti cyabo. Ubushakashatsi bushingiye ku makuru ya Gacaca bwerekana ko abantu ku giti cyabo bagize uruhare muri Jenoside, harimo ubwicanyi, gusahura no kwangiza imitungo, bari hagati ya 847,233 na 888,307.

Nzitatira, Edgerton & Frizzell (2023), Journal of Peace Research: estimate 847,233–888,307 bantu ku giti cyabo.

7

Ibyaha by’urugomo

“Abishe cyangwa abakoze ibyaha by’urugomo ni benshi kurusha abo ubushakashatsi buvuga.”

Birapfobya

Ubushakashatsi bwatandukanije ibyaha by’urugomo n’iby’imitungo. Bwerekana ko abantu ku giti cyabo bahamijwe ibyaha by’urugomo bari hagati ya 229,069 na 234,155. Ibi bitandukanye n’imibare ya Gacaca y’imanza cyangwa categories.

Nzitatira, Edgerton & Frizzell (2023): estimate 229,069–234,155 bantu ku giti cyabo bahamijwe violent offenses.

Uburyo bwo kugenzura ukuri

Desk y'igenzura ry'ukuri ikora mu buryo bwitonze bugamije kuziza abasomyi mu gihe tukirinda kwibonekeza amakuru y'abantu bavuga mu ibanga.

Uko dukora igenzura
  1. Gusobanura neza icyo cyavuzwe
  2. Kwandika aho icyo cyavuzwe cyabonetse
  3. Gusuzuma ibimenyetso bihari
  4. Gushaka ibisobanuro n'ibitandukanya
  5. Gusuzuma amakuru n'ubuhamya bifitanye isano
  6. Kurangiza isuzuma rya desk mbere yo gutangaza

Desk y’igenzura

Igenzura ry’ukuri — Command Center

Gukurikirana ibyavuzwe, isuzuma rya mbere, n’aho isuzuma ry’itangazamakuru rihagaze.

Isuzuma rya mbere Birapfobya

Tuvugurura ibinyoma bya FPR — imibare ya Gacaca n’abahamijwe Jenoside

  • Insanganyamatsiko External
  • Icyizere High confidence

Ibyavuzwe

“FPR yatangaje imibare itandukanye ku bijyanye n’Inkiko za Gacaca, abahamijwe ibyaha, abari kuri death row, n’abagize uruhare muri Jenoside. BADRAMA TV yasuzumye ibyo batangaje bishingiye ku makuru yem...”

Ibyabonetse

Imibare FPR itangaza ku Gacaca n’Jenoside irimo guhuza ibyiciro by’ibyaha, imanza, n’abantu ku giti cyabo — bityo itanga ishusho y’ibinyoma. Aya makuru akurikira impande zitatu: icyavuzwe, ukuri, n’insobanuro.

Ibimenyetso byasuzumwe

Inkomoko zisuzumwa: National Service of Gacaca Jurisdictions (2012); Amnesty International (2007); Nyseth Brehm, Uggen & Gasanabo (2014); Nzitatira, Edgerton & Frizzell (2023), Journal of Peace Resear...

Isesengura ryacu

Ibinyoma FPR itangaza ku bijyanye n'imibare ya Gacaca bisanzwe biterwa no guhuza ibintu bitandukanye: guhamwa n'icyaha cya Category 1 no kubara abo bakatiwe urupfu; guhuza imanza zose n'abantu ku giti cyabo; no guhuza ib...

Ibisobanuro by’icyemezo

Birapfobya

Ari ukuri gake ariko burimo ibisobanuro by’ingenzi cyangwa byakoreshejwe mu buryo budakwiye.

Uburyo bwacu bwo gutanga ibyemezo

Buri makuru yemejwe afite kimwe mu bimenyetso bikurikira.

Byemejwe

Ibimenyetso byemeza ko icyavuzwe ari ukuri kandi byizewe.

Si ukuri

Ibimenyetso byerekana ko icyavuzwe si ukuri cyangwa kiyapanze.

Birapfobya

Ari ukuri gake ariko burimo ibisobanuro by’ingenzi cyangwa byakoreshejwe mu buryo budakwiye.

Bisaba ibisobanuro

Icyavuzwe gisaba ibisobanuro byinshi kugira ngo gisobanurwe neza.

Ntibyemejwe

Nta bimenyetso bihagije byizewe birahari ubu.

Biri mu isuzuma

Icyavuzwe kiracyari mu isuzuma ry’itsinda ry’itangazamakuru.

Isuzuma ryose ryatangajwe

Isuzuma 7 ryatangajwe

By'ikinyoma
Ishusho y’ubusobanuro

Ibyavuzwe

“IGIHE yatangaje claim ivuga ko Perezida Félix Tshisekedi wa RDC na Perezida Évariste Ndayishimiye w’...”

Fact-check: Nta kimenyetso cyemeza ko Tshisekedi na Ndayishimiye bahuriye ku mugambi wo kurimbura Abatutsi b’Abanye-Congo

Ibi igihe yavuze ni IBINYOMA. Nta kimenyetso gifatika cyagaragajwe cyemeza ko Perezida Tshisekedi na Perezida Ndayishimiye bahuriye i Kinshasa mu mugambi wo kurimbura Abatutsi b’Abanye-Congo. Inyandiko za official sources za RDC n’u Burundi zivuga ko ibiganiro byibanze ku mutekano mu Burasirazuba bwa RDC, Ebola, amahoro mu Karere k’Ibiyaga Bigari, n’ubufatanye bwa RDC n’u Burundi.

Ntibyemejwe
Ishusho y’ubusobanuro

Ibyavuzwe

“Inzego z'umutekano za Perezida Tshisekedi n'imitwe yitwara gisirikare ishyigikiye ubutegetsi yitwa "...”

Imyigaragambyo yo kwamagana ihindurwa ry'Itegeko Nshinga i Kinshasa (Kamena 2026): ese amasasu nyayo yarashwe ku mitingire y'abatavuga rumwe n'ubutegetsi?

Imvururu zo ku wa 12 Kamena 2026 ziremezwa: polisi yakoresheje ibyuka biryana mu maso, haterwa amabuye, kandi Martin Fayulu utavuga rumwe n'ubutegetsi arakomereka. Ariko amakuru avuga ko amasasu nyayo yarashwe mu mbaga ntarashimangirwa n'ibitaro cyangwa n'Ibiro bihuriweho bya Loni bishinzwe uburenganzira bwa muntu. Ku wa 16 Kamena, Sénat yemeje umushinga w'itegeko rigenga referendum mu gihe umwuka mubi wari ugikomeje.

Birapfobya
Ishusho y’ubusobanuro

Ibyavuzwe

“Leta Zunze Ubumwe z’Amerika yashyize ibihano gusa ku ba M23 cyangwa abafitanye isano n’u Rwanda mu m...”

Amerika yashyize ibihano kuri ba commandants ba M23 na FDLR (2 Kamena 2026)

Ku wa 2 Kamena 2026, Minisiteri y’Imari y’Amerika yashyize ibihano kuri John Imani Nzenze (M23/AFC) na Gustave Kubwayo, witwa « Colonel Sirkoof » (FDLR). Amakuru y’inyandiko arerekana ko ibihano byashyizwe ku mpande zombi, si ku M23 gusa.

By'ikinyoma
Ishusho y’ubusobanuro

Ibyavuzwe

“Mu RDC hari abarwaye na Ebola barenga 900 bamaze kwemezwa n’ubuvuzi.”

Igenzura: Ese mu RDC hari abarwaye na Ebola barenga 900 bamaze kwemezwa?

Ku wa 2 Kamena 2026, raporo zihuza na WHO zivuga ko hari abantu 321 bamaze kwemezwa ko barwaye na Ebola n’abandi 116 bakiri mu gipimo cy’ibyo kekeza, nyuma yo ko byinshi byasuzumwe bikagaragara ko bitari Ebola. Imibare « 900+ » isobanura nabi abemewe n’abo bakeneye gupimwa.

Bisaba ibisobanuro
Ishusho y’ubusobanuro

Ibyavuzwe

“Umunsi wa « ville morte » wa 3 Kamena 2026 wagenze neza rwose cyangwa watsinzwe rwose i Kinshasa.”

« Ville morte » i Kinshasa (3 Kamena 2026): guhagarara byuzuye cyangwa gake?

Ab’inzego z’amanara byitabire guhagarika imirimo mu mujyi kubera impinduka y’itegeko nshinga. Amakuru y’ubutaka aravuga ko hari abantu bake babyitondera — imimodoka nke mu bice bimwe, amashuri na banki bimwe byakomeje, kandi ubuyobozi bwashyizeho ingamba zo kwigana.

Ntibyemejwe
Ishusho y’ubusobanuro

Ibyavuzwe

“Kugeza ubu twabonye ikibazo kimwe cya Ebola mu bice « b’uburenganzira », nka Goma n’ibindi bice by’i...”

Ese icyavuzwe cya M23 ko « hari ikibazo kimwe cya Ebola » mu bice bayobora birashobora kwemezwa?

M23/AFC ivuga ko Ebola idakomeje mu bice bayobora. WHO na Kinshasa zivuga icyorezo kinini ku rwego rw’igihugu (abantu 321 bamaze kwemezwa mu raporo za Kamena), ariko abasuzuma b’ubwigenge ntibashobora kugera mu bice byo mu buraruko mu buryo bwuzuye.

Tanga icyo ushaka ko dusuzuma

Dufashe BADRAMA TV gusuzuma ibyavuzwe by’inyungu rusange, ibyo imbuga zikoraho, ibyavuzwe mu by’ob politik, n’amakuru y’umutekano w’akarere.

Isuzuma ry’inyungu rusange gusa • Amakuru yawe bwite arinzwe

Tanga amakuru