Iyo Itangazamakuru Ryambutse Imipaka: Larry Madowo, Kagame, Congo n’Ibibazo Afurika y’Iburasirazuba Idashobora Guhunga

Yanditswe na Sheila Kamuzinzi,

itangazwa kuri badramatv.com

Hari ibihe mu itangazamakuru rya Afurika birenga televiziyo. Bikarenga imitwe y’inkuru. Bikanarenga n’umunyamakuru ubaza ikibazo.

Ubwo umunyamakuru w’Umunyakenya, Larry Madowo, yarebaga Perezida Paul Kagame mu maso akamubaza niba Urwanda rufite ingabo mu burasirazuba bwa Congo, icyumba cyahise gihindura umwuka.

Igisubizo cya Kagame cyari kigufi, ariko cyasaga n’ikitumvikana kubera uko cyari cyoroshye:

“Simbizi.”

Icyo gisubizo cyahise gikwirakwira mu ruhando rwa politiki n’itangazamakuru muri Afurika. Abamushyigikiye baramuvuganiye. Abamunenga barakimwibazaho cyane. Abadipolomate benshi birinze kugira byinshi batangaza. Ariko abanyamakuru bo bahise bumva neza ibyari bibaye: umwe mu baperezida bakomeye muri Afurika yari agejejwe mu mwanya utoroshye imbere ya rubanda n’umunyamakuru wemeye kubaza ikibazo benshi batinya kubaza.

Ni yo mpamvu igihembo Larry Madowo aherutse guhabwa nk’Umurinzi w’Uburenganzira bwa Muntu w’Umwaka gifite ubusobanuro burenze Kenya.

Guhindura Igisubizo mu Buryo Bucuze: “Nticyari Kunjyana mu Rukiko”

Ariko kubazwa inshingano nyakuri ntibirangirira ku kiganiro kimwe cyanyuze kuri televiziyo.

Nyuma y’umwaka umwe neza icyo gice cy’amashusho kimaze gukwirakwira, inkuru yafashe indi ntera. Mu ijambo nyamukuru Perezida Kagame yavugiye mu Nama y’Igihugu y’Umushyikirano, yagarutse ku gisubizo cye cya mbere cyari cyaragaragaye nk’igica iruhande ikibazo. Yahise atanga ubusobanuro bweruye, ariko bugaragaza kubara neza ingaruka z’amategeko.

“Mu buryo bwa tekiniki, si igisubizo nagombaga kuba naratanze, ariko nticyari kunjyana mu rukiko.”

Iryo jambo yakurikiyeho ryashyize indi ngingo ikomeye mu kiganiro: umukino w’amategeko n’inyungu za politiki ku rwego mpuzamahanga. Kagame yasaga n’ugaragaza ko igisubizo cya mbere cyari nk’urukuta rwo kwikingira. Cyamurinze kugwa ako kanya mu mategeko cyangwa mu nzira zashoboraga kumukurikirana, mu gihe yari ahagaze mu kibazo gikomeye kandi cyoroshye guteza impagarara ku rwego mpuzamahanga.

Mu kuva ku guhakana kweruye akajya ku gisubizo giteguye nk’ingamba z’amategeko, icyo kiganiro cyahindutse ikirenze guhangana hagati y’umunyamakuru n’umutegetsi. Cyabaye urugero rugaragara rw’uko ububasha bwa politiki bukora iyo bugezwe imbere y’ikibazo gikomeye. Mu gusoza ibyo bisobanuro, Kagame yashimangiye ko uko gusubizanya kworoheje cyane ibibazo by’akarere, avuga ko Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo ari yo igomba, ku iherezo, gufata inshingano zuzuye ku mutekano n’ihungabana biri imbere mu gihugu cyayo.

Impamvu Ikibazo cy’Urwanda na Congo Gifite Uburemere

Hashize imyaka myinshi uburasirazuba bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo bwaragizwe ingwate n’urugomo rurimo imitwe yitwaje intwaro, inyungu z’amahanga, politiki y’amabuye y’agaciro, n’urugamba rw’ibihugu byo mu karere bishaka kugira ijambo. Mu mutima w’ibirego byinshi harimo umutwe wa M23.

Guverinoma ya Congo, impuguke z’Umuryango w’Abibumbye, ibihugu byo mu Burengerazuba, n’imiryango itandukanye iharanira uburenganzira bwa muntu, byagiye bishinja kenshi Urwanda gushyigikira abarwanyi ba M23 bakorera mu burasirazuba bwa Congo. Urwanda rwakomeje guhakana uruhare rutaziguye, ruvuga ko ibibazo by’umutekano warwo bishingiye ku mitwe yitwaje intwaro irurwanya, cyane cyane FDLR, ikorera hafi y’umupaka warwo.

Aho ni ho ikibazo Madowo yabajije Kagame gikura imbaraga. Ntabwo cyari ikibazo cy’ingabo gusa. Cyari ikibazo cyo kubazwa inshingano. Cyari ikibazo cyo kumenya niba abayobozi ba Afurika bagishobora kwirinda ibisubizo bitaziguye mu gihe itangazamakuru ritakigenzurwa gusa n’ibitangazamakuru bya Leta cyangwa ibiganiro by’abadipolomate n’abanyamakuru.

Ishusho y’Urwanda Ikomeranye

Urwanda rufite umwanya wihariye muri politiki ya Afurika. Ku Banyafurika benshi, Kagame agaragara nk’umuyobozi w’indiscipline, gahunda, izamuka ry’ubukungu, kurwanya ruswa, no kongera kubaka igihugu nyuma ya jenoside. Kigali ikunze kugaragazwa ku rwego mpuzamahanga nk’umwe mu mijyi isukuye kandi ikora neza kurusha indi muri Afurika.

Ariko hari n’indi nkuru ibaho.

Imiryango iharanira uburenganzira bwa muntu, abanyapolitiki batavuga rumwe n’ubutegetsi, n’abanenga Leta y’Urwanda, bashinja guverinoma gukumira abatavuga rumwe na yo, gutera ubwoba abayinegura, kugabanya ubwisanzure bw’itangazamakuru, no kuyoboresha igitugu gikomeye cya politiki. Indorerezi mpuzamahanga zanibajije ku ruhare rw’Urwanda mu burasirazuba bwa Congo no ku nyungu z’ubukungu zifitanye isano n’amabuye y’agaciro yo muri ako karere.

Imbere mu Rwanda, kuganira kuri ayo makimbirane y’ibitekerezo ku mugaragaro bikunze kugorana. Ni yo mpamvu ibiganiro nk’icya Madowo bigira uburemere ku rwego rw’akarere. Bituma ibiganiro bitoroshye biva mu bwiru bikajya ahagaragara.

Itangazamakuru muri Afurika y’Iburasirazuba Ryongeye Kuba Umwuga Uteye Akaga

Larry Madowo ntiyahawe igihembo kubera ikiganiro yagiranye na Kagame gusa. Yahawe icyubahiro kubera inkuru akora ku miyoborere, imyigaragambyo, ubwisanzure bw’itangazamakuru, no kubaza Leta inshingano zayo muri Afurika y’Iburasirazuba.

Mu myaka ya vuba, itangazamakuru ryo muri aka karere ryahuye n’igitutu gikomeje kwiyongera.

Muri Kenya, abanyamakuru bakurikirana imyigaragambyo bagiye bavuga ko baterwa ubwoba kandi bagabwaho ibitero bigamije kubibasira.

Muri Tanzania, ubutegetsi bwakomeje kunengwa kubera kubangamira itangazamakuru ryigenga.

Muri Uganda, abanyamakuru n’abaharanira uburenganzira bwa muntu bakomeje guhura n’ifatwa ridakurikije amategeko, ihohoterwa n’itotezwa.

Mu Rwanda, itangazamakuru ryigenga kandi rinenga ubutegetsi riracyari rito cyane.

Madowo ubwe yavuze ku mugaragaro ko yagiye yibasirwa ku mbuga nkoranyambaga kandi agaterwaho ibitero bya politiki kubera inkuru akora. Ni yo mpamvu igihembo cye kigaragaza ikintu kinini kurushaho kiri kuba muri aka karere: itangazamakuru rya Afurika riragenda risubira ku nshingano yo guhangana n’ubutegetsi. Si uguhangana kugira ngo habe urusaku, ahubwo ni uguhangana kugira ngo ukuri kujye ahagaragara.

Intambara ya Congo ni n’Intambara y’Amakuru

Intambara yo mu burasirazuba bwa Congo ntabwo irwanishwa intwaro gusa; inanirwanishwa inkuru, imvugo n’ishusho buri ruhande rushaka gutanga. Urwanda ruvuga ko rurengera umutekano w’igihugu. Congo ivuga ko Urwanda ruhungabanya ubusugire bwayo. Ibihugu byo mu Burengerazuba bivuga byitondeye, kuko Urwanda rufatwa nk’umufatanyabikorwa ukomeye mu karere.

Hagati aho, abaturage basanzwe bo muri Congo ni bo bakomeza kwishyura ikiguzi binyuze mu kwimurwa, urugomo n’umutekano muke.

Muri iyo miterere, itangazamakuru rihinduka ikintu gishobora guteza impinduka zikomeye muri politiki. Agace gato k’ikiganiro gashobora guhindura uko akarere gatekereza kurusha amatangazo yemewe ya Leta. Ni byo byabaye nyuma y’igisubizo cya Kagame cya “Simbizi.”

Impamvu Iyi Nkuru Yumvikanye Cyane mu Rwanda

Ku Banyarwanda benshi bakiri bato, cyane cyane abakoresha imbuga nkoranyambaga, ikiganiro cya Madowo cyashyize hanze ukutumvikana bari basanzwe babana na ko bucece. Hari ishema rikomeye ku mpinduka z’Urwanda, ariko hari n’ubwoba bwo kuganira kuri politiki nta mipaka.

Hari Abanyarwanda babonye igisubizo cya Kagame nk’uburyo bw’umuyobozi bwo kuvuga adasobanuye byose, agamije kurengera inyungu z’igihugu. Abandi bakibonye nk’ikimenyetso cy’uko ubutegetsi bukomeye budakunze gusubiza mu buryo butaziguye iyo bubajijwe ku ruhare rwa gisirikare. Uko byaba bimeze kose, icyo kiganiro cyaciye mu muco w’ubwitonzi bukabije muri politiki ya Afurika y’Iburasirazuba, kandi ibyo ntibikunze kubaho.

Igisobanuro Nyakuri cya Larry Madowo

Igituma Larry Madowo agira uburemere si uko ari umunyamakuru uzwi cyane. Ni uko agira umurongo uhoraho. Abaza abayobozi ba Afurika ibibazo abanyamakuru benshi baganiraho mu bwiru ariko bakirinda kubaza ku mugaragaro. Ibyo byamuhesheje icyubahiro, kunengwa, n’abanzi ba politiki mu karere.

Igihembo yahawe nk’Umurinzi w’Uburenganzira bwa Muntu kigaragaza ikintu za guverinoma nyinshi za Afurika zidakunda kwemera:

Itangazamakuru ubwaryo rishobora kuba igikorwa cyo kurengera uburenganzira bwa muntu.

Iyo abaturage bahagaritse kubaza ibibazo, ubutegetsi buhinduka ikintu kidakorwaho. Kandi ubutegetsi budakorwaho buri gihe buba buteye akaga.

Umusozo

Intambara n’amakimbirane hagati y’Urwanda na Congo ntibizakemurwa n’ikiganiro kimwe. Ariko amateka akunda kwibuka ibihe aho guceceka kwaciwe.

Umunyamakuru kubaza perezida niba igihugu cye gifite ingabo hakurya y’umupaka ntibyari bikwiye kumvikana nk’impinduramatwara. Ariko muri Afurika y’Iburasirazuba y’iki gihe, biracyayumvikana. Kandi wenda aho ni ho hari inkuru nyakuri iri inyuma y’igihembo cya Larry Madowo.