Fainali ya Ligi ya Mabingwa na Mkakati wa Rwanda wa Kusafisha Taswira yake Kupitia Michezo

Na Sheila Kamuzinzi,

imechapishwa kwenye badramatv.com

Wakati Arsenal na Paris Saint-Germain wakiingia uwanjani kwa ajili ya fainali ya UEFA Champions League mjini Budapest, Rwanda ilikuwa tayari imepata kile ambacho wengi mjini Kigali walikiona kama ushindi muhimu zaidi wa usiku huo.

Bila kujali ni klabu gani ambayo ingeibeba kombe, nembo ya “Visit Rwanda” ilikuwa tayari kuonekana mbele ya mamia ya mamilioni ya watazamaji duniani kote. Arsenal na Paris Saint-Germain, washirika wawili wakubwa wa Rwanda katika mikataba ya udhamini wa kimataifa, kwa mara nyingine waliipatia nchi hiyo kile ambacho kampeni yake ya utalii imekuwa ikikitafuta kwa miaka kadhaa: kuonekana kimataifa kwenye moja ya majukwaa makubwa zaidi ya michezo duniani.

Maafisa wa serikali ya Rwanda waliisherehekea fursa hiyo. Baadhi ya wajumbe wa Team Rwanda walisafiri kutoka Kigali, Ufaransa, Uingereza na Hungary kuhudhuria fainali hiyo katika uwanja wa Puskás Aréna. Vyombo vya habari vya serikali viliwasilisha tukio hilo kama ushahidi wa kuongezeka kwa ushawishi wa kimataifa wa Rwanda na mafanikio ya mkakati wa kuitangaza nchi hiyo, mkakati ambao umeiweka karibu na baadhi ya taasisi kubwa zaidi za soka barani Ulaya.

Kwa utawala wa Paul Kagame, wakati huo uliashiria matarajio ya kitaifa, kutambuliwa kimataifa, na mabadiliko ya nchi ambayo mara nyingi huwasilishwa kama mfano wa mafanikio ya Afrika: nchi yenye miji safi, miundombinu ya kisasa, utalii wa mikutano ya kimataifa na ukuaji wa uchumi.

Lakini kwa wakosoaji wake, fainali hiyo ilisimulia hadithi tofauti kabisa.

Ilikuwa sura nyingine katika kile ambacho baadhi ya wachambuzi wanakitaja kama mojawapo ya kampeni zilizoratibiwa kwa ustadi mkubwa zaidi barani Afrika za kusimamia na kuboresha taswira ya dola.

Kwa miaka kadhaa, Rwanda imewekeza fedha nyingi katika udhamini wa michezo wa kimataifa kupitia chapa ya Visit Rwanda. Mikataba na klabu kama Arsenal, Paris Saint-Germain, Bayern Munich, Atlético Madrid na mashirika mengine ya michezo imegharimu makumi ya mamilioni ya dola. Maafisa wa serikali wanasema uwekezaji huo huongeza mapato ya utalii, huvutia wawekezaji wa kigeni na huimarisha sifa ya Rwanda duniani.

Hata hivyo, mkakati huu hauhusu utalii pekee.

Una lengo pana zaidi la kisiasa.

Wakosoaji wake wanaonyesha tofauti kati ya Rwanda inayotangazwa kwenye jezi za klabu za soka na Rwanda wanayoishi raia wengi wa kawaida wanaokabiliana na kupanda kwa gharama za maisha, ukosefu wa ajira, changamoto za makazi na ugumu wa kiuchumi. Ingawa Rwanda imepata ukuaji mkubwa wa uchumi katika kipindi cha miongo miwili iliyopita, umaskini bado ni hali halisi kwa mamilioni ya watu. Baadhi ya wakosoaji wanahoji kama nchi ambayo bado inategemea kwa kiasi kikubwa misaada ya nje na ufadhili wa wahisani inapaswa kuweka kipaumbele kwenye mikataba ghali ya udhamini wa kimataifa badala ya kushughulikia mahitaji ya dharura ya wananchi wake.

Mjadala huo hauishii kwenye uchumi pekee.

Wanasiasa wa upinzani, wanaharakati walio uhamishoni, waandishi wa habari na mashirika ya kutetea haki za binadamu kwa muda mrefu wamedai kuwa taswira iliyopambwa kupitia Visit Rwanda inaficha uhalisia wa kisiasa wenye utata mkubwa. Kwa mujibu wao, mfumo wa kisiasa wa Rwanda una sifa ya mkusanyiko mkubwa wa mamlaka karibu na Rais Paul Kagame na chama tawala, RPF; vikwazo dhidi ya shughuli za upinzani; uhuru mdogo wa vyombo vya habari; vitisho dhidi ya wakosoaji; mashtaka yanayodaiwa kuchochewa na sababu za kisiasa; na nafasi inayozidi kupungua kwa sauti za upinzani na maoni tofauti.

Barani Ulaya, makundi ya mashabiki yameanza kuhoji iwapo klabu za soka zinapaswa kukubali mikataba ya udhamini kutoka kwa serikali zinazokabiliwa na tuhuma za ukiukaji wa haki za binadamu na ukandamizaji wa kisiasa. Baadhi ya mashabiki wa Arsenal wameandaa maandamano, wameanzisha maombi ya kupinga ushirikiano huo, na wameikosoa hadharani klabu yao kwa kushirikiana na Visit Rwanda. Kwa wakosoaji wa mikataba hiyo, hadhira kubwa ya kimataifa ya soka inatumiwa kuboresha taswira ya serikali zinazokabiliwa na ukosoaji mkubwa duniani.

Mzozo huo umeongezeka zaidi kutokana na hali inayoendelea mashariki mwa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Congo.

Kwa miaka mingi, Rwanda imekuwa ikikabiliwa na tuhuma kutoka kwa wataalamu wa Umoja wa Mataifa, serikali za kigeni na mashirika ya kimataifa kuhusu madai ya kuunga mkono kundi la waasi la M23 linalofanya shughuli zake mashariki mwa Congo. Kigali imekuwa ikikanusha sehemu kubwa ya tuhuma hizo, ikisema kuwa wasiwasi wake wa kiusalama unatokana na makundi yenye silaha yanayofanya kazi karibu na mipaka yake.

Hata hivyo, shinikizo la kimataifa liliongezeka kwa kiasi kikubwa baada ya Marekani kuweka vikwazo dhidi ya maafisa waandamizi wa Rwanda, na baadaye dhidi ya baadhi ya vipengele vya Jeshi la Ulinzi la Rwanda, kutokana na madai ya uhusiano wao na mzozo wa mashariki mwa Congo. Rwanda ilikataa vikwazo hivyo, ikivitaja kuwa visivyo vya haki, vinavyochochewa na siasa, na vinavyotokana na tafsiri inayopingwa ya hali halisi.

Kwa wanaharakati wa upinzani, matukio haya yameimarisha hoja yao kwamba Visit Rwanda ni zaidi ya kampeni ya utalii.

Kwa mtazamo wao, mikataba hii inaipatia serikali ya Rwanda kitu chenye thamani kubwa kuliko ujio wa watalii: ushawishi, heshima ya kimataifa na uwezo wa kuunda namna nchi inavyoonekana machoni pa dunia. Kila matangazo ya Ligi ya Mabingwa, kila jezi ya Arsenal, kila mechi ya Paris Saint-Germain na kila bango lenye nembo ya Visit Rwanda huchangia, kwa mujibu wao, kuimarisha simulizi iliyotengenezwa kwa uangalifu: simulizi ya Rwanda kama mfano wa mafanikio ya Afrika, huku mijadala kuhusu ukandamizaji wa kisiasa, mvutano wa kikanda na haki za binadamu ikisukumwa pembeni.

Mkanganyiko huu unaonekana kuwa mkubwa zaidi kwa sababu fedha zinazotumiwa kutangaza taswira ya nchi nje ya mipaka yake zinatumika wakati wananchi wengi bado wanakabiliana na hali ngumu ya kiuchumi ndani ya Rwanda. Uwepo wa wajumbe rasmi katika matukio makubwa ya michezo ya kimataifa unaonekana, kwa wakosoaji, kama ishara ya pengo linalozidi kukua kati ya taswira ambayo Rwanda inaitangaza duniani na hali halisi wanayoishi wananchi wengi wa kawaida.

Paul Kagame huiwasilisha Rwanda kama mfano wa mafanikio ya maendeleo: nchi salama, ya kisasa, iliyoinuka kutoka katika historia ya majonzi na kuwa moja ya chapa za Kiafrika zinazotambulika zaidi duniani.

Lakini nyuma ya mabango ya matangazo, mikataba ya udhamini na kampeni za kimataifa za kuitangaza nchi, kuna mfumo wa kisiasa ambao bado unakabiliwa na maswali yasiyojibiwa kuhusu uwajibikaji, uhuru wa kiraia, usawa na mkusanyiko wa mamlaka.