Urgent
Rédaction — Derniers reportages et analyses de BADRAMA TV Vérité. Liberté. Afrique. · Phoenix, Arizona Rédaction — Derniers reportages et analyses de BADRAMA TV Vérité. Liberté. Afrique. · Phoenix, Arizona
Trompeur

Tuvugurura ibinyoma bya FPR — imibare ya Gacaca n’abahamijwe Jenoside

Imibare FPR itangaza ku Gacaca n’Jenoside irimo guhuza ibyiciro by’ibyaha, imanza, n’abantu ku giti cyabo — bityo itanga ishusho y’ibinyoma. Aya makuru akurikira impande zitatu: icyavuzwe, ukuri, n’insobanuro.

site.fact_check_bulletin.mobile_scroll_hint

# Affirmation Verdict Correction Source
1

Gacaca Category 1

“53,426 bari barakatiwe kwicwa.”

Faux

Si byo uko babivuga. Umubare wa 53,426 werekana abantu Gacaca yahamije ibyaha muri Category 1. Guhamwa n’icyaha si ukuba umuntu yakatiwe urupfu cyangwa ngo abe ari kuri death row.

National Service of Gacaca Jurisdictions (2012): Category 1 = 53,426 bahamwe n’icyaha.

2

Death penalty

“Iyo death penalty idakurwaho, 53,426 bari kwicwa.”

Faux

Ibi ni ikinyoma. U Rwanda rwakuyeho igihano cyo kwicwa ku wa 25 Nyakanga 2007. Ariko icyo gihe, abari kuri death row bari 600, si 53,426.

Amnesty International, “Rwanda: Abolition of the Death Penalty” (2007): abari kuri death row bari 600; ibyicwa bya nyuma byabaye mu 1998.

3

Gacaca Category 2

“361,590 ni abo icyaha cyafashe.”

À nuancer

Ntibisobanuye byose. Umubare wa 361,590 werekana gusa abahamijwe ibyaha muri Category 2. Category 1 na Category 2 hamwe: 53,426 + 361,590 = 415,016. Ariko uwo mubare ni official Gacaca category outcomes; si ukuvuga “abantu unique bose” cyangwa “abishe bose.”

Nyseth Brehm, Uggen & Gasanabo (2014), bishingiye kuri Gacaca official data 2012: Category 2 = 361,590 bahamwe n’icyaha.

4

Gusobanura imibare

“Iyo wongeyeho abasahuye, bose hamwe ni 2,096,664.”

Faux

Ikinyoma cya FPR. Inkiko za Gacaca zaciye imanza zose hamwe 1,958,634. Total y’abahamijwe icyaha cyangwa abategetswe gutanga indishyi mu byiciro byose ni 1,681,648. Bityo 2,096,664 ni ikinyoma cya FPR.

Gacaca official data 2012 (Nyseth Brehm, Uggen & Gasanabo 2014): total cases = 1,958,634; total guilty/reparations = 1,681,648.

5

Category 3

“Abasahuye na bo babarwa nk’abari mu byaha byo kwicwa.”

Faux

Oya. Category 3 yari igizwe cyane cyane n’ibyaha byo gusahura no kwangiza imitungo. Abenshi bo muri iki cyiciro bategetswe indishyi; ntabwo ari icyiciro cy’abagombaga guhanishwa ibindi bihano.

Gacaca official data 2012: Category 3 = property crimes / reparations.

6

Imanza vs abantu

“Gacaca yerekanye ko abantu barenga miliyoni 1.6 bakoze Jenoside.”

Trompeur

Twitandukanye hagati ya “cases” n’“abantu ku giti cyabo.” Imibare ya 1,958,634 ni iy’imanza/cases, si iy’abantu ku giti cyabo. Ubushakashatsi bushingiye ku makuru ya Gacaca bwerekana ko abantu ku giti cyabo bagize uruhare muri Jenoside, harimo ubwicanyi, gusahura no kwangiza imitungo, bari hagati ya 847,233 na 888,307.

Nzitatira, Edgerton & Frizzell (2023), Journal of Peace Research: estimate 847,233–888,307 bantu ku giti cyabo.

7

Ibyaha by’urugomo

“Abishe cyangwa abakoze ibyaha by’urugomo ni benshi kurusha abo ubushakashatsi buvuga.”

Trompeur

Ubushakashatsi bwatandukanije ibyaha by’urugomo n’iby’imitungo. Bwerekana ko abantu ku giti cyabo bahamijwe ibyaha by’urugomo bari hagati ya 229,069 na 234,155. Ibi bitandukanye n’imibare ya Gacaca y’imanza cyangwa categories.

Nzitatira, Edgerton & Frizzell (2023): estimate 229,069–234,155 bantu ku giti cyabo bahamijwe violent offenses.

FPR yatangaje imibare itandukanye ku bijyanye n’Inkiko za Gacaca, abahamijwe ibyaha, abari kuri death row, n’abagize uruhare muri Jenoside. BADRAMA TV yasuzumye ibyo batangaje bishingiye ku makuru yemewe n’ubushakashatsi bwemewe.
Ibinyoma FPR itangaza ku bijyanye n'imibare ya Gacaca bisanzwe biterwa no guhuza ibintu bitandukanye: guhamwa n'icyaha cya Category 1 no kubara abo bakatiwe urupfu; guhuza imanza zose n'abantu ku giti cyabo; no guhuza ibyaha by'urugomo n'iby'iciro cy'imitungo.

Ubushakashatsi bwemewe (amakuru y'Inkiko za Gacaca 2012; Amnesty International 2007; Nyseth Brehm, Uggen & Gasanabo 2014; Nzitatira, Edgerton & Frizzell 2023) bwerekana ko imibare FPR itangaza idahura n'uko amakuru yemewe asobanurwa.

Mu mbonerahamwe uri hasi, buri murongo ugena ibintu bitatu: icyavuzwe na FPR, icyemezo cyacu, n'insobanuro y'ukuri.
Inkomoko zisuzumwa: National Service of Gacaca Jurisdictions (2012); Amnesty International (2007); Nyseth Brehm, Uggen & Gasanabo (2014); Nzitatira, Edgerton & Frizzell (2023), Journal of Peace Research.
Iyi bulletin ishingiye ku makuru yemewe ya Gacaca n’ubushakashatsi bw’abanyamakuru n’abashakashatsi. Ntitubika amagambo ya FPR nk’uko yabaye ibimenyetso byemewe.